Helios 40-2 85/1.5 vs. Jupiter 9 85/2

Ciekawi jesteście, jak w bezpośrednim porównaniu wypadają dwie uznane portretówki z mocowaniem m42? Jeśli tak, to zapraszam do lektury tego wpisu: pierwszej części konfrontacji manualnych 85-ek, podpiętych do cyfrowych lustrzanek Canon i Olympus, za pośrednictwem odpowiednich adapterów.

Rozmiar. Helios jest zdecydowanie większy od swojego radzieckiego kuzyna: Jupiter jest o niespełna połowę krótszy i o tyle samo węższy. Różnica podobna, jak między pełną klatką, a matrycą 4/3. Za to Jupiter wydaje się być cięższy – ale tylko „wydaje się”. W rzeczywistości waży mniej, niż Helios, ale wrażenie ciężkości wywołuje bardziej masywna i zwarta konstrukcja Jupitera. Zaznaczam jednak, że jest to moje, bardzo subiektywne, odczucie.

W kwestii pierścieni nastaw obydwa obiektywy prezentują się podobnie. Zarówno Jupiter, jak i Helios, wyposażono w trzy pierścienie, których zastosowanie jest takie samo. Pierwszy pierścień (licząc od przedniej soczewki) służy do ustawiania maksymalnej wartości przysłony. Drugi (środkowy) pierścień domyka przysłonę do predefiniowanej wartości. Trzeci, jak już łatwo się domyślić, służy do ogniskowania (ostrości).

Obiektywy różnią się jednak wielkością poszczególnych pierścieni. O ile pierwszy (maksymalna przysłona) w obydwu „słoikach” jest dość wąski, to już środkowy w Heliosie „rządzi”. Jest bardzo szeroki i zdecydowanie „rzuca się w palce”. W Jupiterze tak nie jest: w nim pierścienie od przysłony razem zajmują tyle miejsca, co jeden pierścień służący do nastawiania ostrości. W Heliosie ten ostatni jest dość wąski, ulokowany blisko aparatu i bez wyrobienia odpowiednich nawyków nie tak łatwo jest za niego tak od razu złapać.

W kwestii wygody poruszania pierścieniem ostrości wygrywa Jupiter, ale już samo nastawianie tejże jest dyscypliną, w której króluje Helios. Mechanizm ogniskowania działa z mniejszym oporem (co jest istotne przy bardzo ujemnych temperaturach, w których smar gęstnieje i wszystko „chodzi” ciężej) i dzięki pierścieniowi o większej średnicy pozwala na bardziej precyzyjny nastaw.

Kolejnym czynnikiem sprawiającym, iż ustawianie ostrości w Heliosie jest czystą przyjemnością (pod warunkiem, że już się trzyma w palcach odpowiedni pierścień), jest fantastyczna ostrość tego obiektywu. Jednym słowem: bajka!!! Od pełnej dziury i bez względu na ustawienie względem światła. Po prostu zawsze jest ostro. Perfekcyjnie ostro.

Jupiter na tym tle wypada fatalnie i ostrością może równać się z Heliosem dopiero po znacznym przymknięciu. Helios na f/1.5 daje obrazek porównywalny z Jupiterem 9 na f/2.8, natomiast ten drugi potrzebuje przymknięcia aż o dwie działki (do f/4), by stać się brzytwą, jaką jest Helios w okolicach f/2.

Podobną przepaść między opisywanymi obiektywami można zaobserwować podczas pracy pod światło. W tej dyscyplinie Helios 40-2 posiada wszystkie najlepsze cechy mojego ulubionego Heliosa 44-2. Te cechy, to perfekcyjna ostrość od pełnej dziury, fantastyczny karnawał barw i wszelkiego rodzaju odblasków oraz bardzo niski kontrast, z którego jednak z łatwością można wszystko „wydłubać” podczas obróbki.

Otwarty na oścież Jupiter pod światło jest niemalże nieużywalny. Przy pełnej dziurze służy mu jedynie światło padające z boku i lekko zza pleców fotografującego. W każdym innym przypadku robi się bardzo mdło i nieostro, a wszystkiemu przewodzą bardzo silne aberracje (chromatyczne i sferyczne). Przy f/2.8 jest już znacznie lepiej, choć jeszcze może się zdarzyć, że światło padające pod „złym” kątem może coś popsuć. Z taką przysłoną można jednak sprawnie fotografować, a gdy się coś przydarzy, to… No cóż, przecież nawet najlepszym się przydarza. O ile f/2 jest dla hardkorowców i tych, którzy charakter Jupitera 9 znają lepiej, niż swój sam, o tyle F/4 jest już brzytwą z ostrzem najwyższej próby.

Czas na bokeh :) Uśmiecham się teraz, bo wszystko, co mam ochotę w tej kwestii napisać, zawrzeć się może w czterech słowach: Jego Wysokość Król Helios. Bokeh jest chyba najbardziej charakterystyczną cechą Heliosa 40-2. Tzw. swirl-bokeh hipnotyzuje i zachwyca na zdjęciach wykonanych na tle koron drzew, na tle liści, kamieni, kwiatów, kropel… Taki efekt jest tym lepszy, im większy jest fizyczny rozmiar materiału światłoczułego (np. matrycy) zastosowanego w aparacie. Helios, bez względu na wartość przysłony, tłem „kręci”  zawsze tak samo.

Jest konsekwentny, czego nie można powiedzieć o Jupiterze. Ten przy pełnym otworze rozmywa całkowicie inaczej, niż po domknięciu (bez względu, do jakiej wartości). Ma to pewien swój urok, ale – podobnie jak w przypadku pracy z “pełną dziurą” – wymagana jest znajomość kaprysów tego obiektywu.